แท็กซี่ขับผ่านทะเลสาบกันดอว์จีได้ไม่นาน ก็มองเห็นเจดีย์สีทองอร่าม ตั้งเด่นเป็นสง่าอยู่ด้านซ้ายมือ ทุกคนในรถอุทานเป็นเสียงเดียวกัน “โห จะสวยไปไหนเนี่ย” ยิ่งเข้าไปใกล้ก็ยิ่งสวย ในที่สุดแท็กซี่ก็เลี้ยวขวาขึ้นเนินไป ส่งสัญญาณให้ลงจากรถ พวกเราจ่ายเงินด้วยความงงๆ ว่าทำไมมาส่งบนเนินฝั่งตรงข้ามล่ะ หรือว่ามุมนี้ถ่ายรูปสวยที่สุด… ก็คิดกันไป

แต่ในที่สุดสวรรค์ก็ส่งคำตอบมาให้ ฝูงชนกลุ่มใหญ่หลั่งไหลไปในทิศทางตรงข้ามกับเจดีย์ที่เรากำลังชื่นชมอยู่ เดินตามไปก็เจอบันไดทางขึ้น ซึ่งต้องถอดรองเท้าวางไว้ข้างล่าง หรือจะถือขึ้นไปด้วยก็ได้ พวกเราก็จัดแจงถอดรองเท้าแล้วใส่ถุงที่เตรียมมา สะพายไว้ข้างเอวเดินตามชาวบ้าน
ขึ้นไป มาได้ซักครึ่งทางก็มีสาวชาวพม่าออกมาเก็บค่าเข้าชม คงเห็นว่าเราหน้าตาอินเตอร์ละสิ จากที่อ่านรีวิวมาค่าเข้าชมเจดีย์ชเวดากอง 5 ดอลลาร์ด และไม่ต้องจ่ายค่ากล้อง แต่สาวชาวพม่าคนนี้บอกว่ามีค่ากล้องด้วย โดยบอกราคา 6,000 จั๊ด (1 ดอลลาร์ ประมาณ 970 จั๊ด) จะโดนหลอกมั้ยเนี่ย แต่คุยกันไม่ค่อยเข้าใจอยู่นาน พวกเราก็ตัดสินใจจ่ายเพราะไม่อยากเสียเวลา (จริงๆแล้วต้องจ่ายเป็นดอลลาร์เท่านั้นนะ)

ประตูที่พวกเราเดินขึ้นมาเป็นประตูทางทิศใต้ เมื่อมาถึงฐานสี่เหลี่ยมรอบเจดีย์ก็เห็นว่าคนเยอะมาก และ 80 % (ไม่รู้ไปคำนวณตอนไหน) เป็นชาวพม่า แดดยามเช้ายังไม่ร้อนมากนักคนส่วนใหญ่เพียงแค่เดินเร็วๆรอบเจดีย์เวียนตามเข็มนาฬิกา พวกเราตัดสินใจไปในทิศตรงกันข้าม จากประตูเลี้ยวขวามาจนสุดทางเป็นทางเดินออกจากลิฟต์ ก็เพิ่งรู้เอาตอนนั้นว่าเราสามารถขึ้นลิฟต์ (ฟรี) มาได้เหมือนกัน ใกล้ๆกับลิฟต์จะมีต้นโพธิ์ต้นใหญ่มาก ซึ่งนำหน่อมาจากต้นโพธิ์ที่พระพุทธเจ้าทรงตรัสรู้จากอินเดีย มีชาวบ้านเข้าไปรดน้ำกันเรื่อยๆ ตรงฐานรอบเจดีย์องค์ใหญ่มีเจดีย์องค์เล็กรายล้อม มีพระประจำวันเกิด รูปปั้นสิงห์สาราสัตว์ในตำนานที่เชื่อว่าเป็นสิ่งปกปักรักษาศาสนา บ้างก็เป็นเทพ หรือนัต (คล้ายๆเจ้าที่ของไทย) ชาวบ้านก็จะมากราบไหว้บูชาเพื่อขอพรให้กับตนเอง ระเบียงคตทั้ง 4 ทิศ เป็นที่ประดิษฐานของพระประธาน ส่วนตรงฐานรอบนอกมีซุ้มที่เป็นที่ประดิษฐานของพระพุทธรูปจากสมัยต่างๆรวมทั้งหมดแล้วกว่า 26,000 องค์ ตอนแรกก็พยายามจะนับอยู่หรอก แต่ถอดใจตั้งแต่ตอนนับได้ 120 องค์

ประเพณีการถอดรองเท้าเข้าวัดของประเทศพม่าทำให้เราไม่สามารถเดินได้ไกลเท่าไรนัก ต้องวิ่งเพื่อพักเท้าตามจุดที่มีร่มเงา ขณะที่กำลังนั่งพักชมเจดีย์ก็มีชายวัยกลางคนชาวพม่าเข้ามาทัก “คนไทยใช่มั้ย” ลุงแกถาม เสน่ห์สาวไทยก้าวไกลไปถึงพม่าแฮะ “อ้าว พูดไทยได้เหรอคะ” เลยตอบภาษาไทยบ้าง การแต่งกายของลุงแกก็ตามแบบฉบับพม่าที่เคยอ่านหนังสือมาเลย คือสวมเสื้อเชิ้ตเรียบๆ
สีขาวกับโสร่งผ้าขาวม้านั่นล่ะ ถึงจะไม่ใช่เสป็คแต่ไหนๆก็ไหนๆแล้ว คุยด้วยสักนิด ไม่เสียหายหรอก …

ตรงที่นั่งอยู่อยู่ใกล้กับระเบียงคตทางทิศตะวันออก ลุงแกถามต่อว่ามองเห็นองค์เจดีย์ด้านขวานั่นไหม นั่นคือชเวดากององค์พี่ หรือ องค์จำลองแบบเพื่อสร้างองค์จริง มีชื่อเรียกว่า นองดอว์จี ใกล้ๆกันก็มีองค์พุทธคยาที่จำลองต้นแบบมาจากอินเดีย ลุงแกเล่าให้ฟังว่าตั้งแต่สมัยพุทธกาล มีพ่อค้าชาวมอญ 2 พี่น้องนามว่า ตะพุซะ (Taphussa) และ บาลิก๊ะ (Bhallika) ได้นำเกศาขององค์พระพุทธเจ้ากลับมาจากอินเดีย เมื่อกลับมาถึงก็ได้ตามหาเนินสิงกุตตระ ซึ่งในปัจจุบันคือย่างกุ้ง เมืองหลวงเก่าของประเทศพม่า เพื่อเป็นที่ตั้งของเกศา ซึ่งก็คือที่ตั้งของเจดีย์ชเวดากองนั่นเอง

เดิมทีนั้นเจดีย์ชเวดากองสร้างด้วยก้อนอิฐธรรมดานี่ล่ะ รูปขององค์ดั้งเดิม และวิธีการสร้างตลอดจนประวัติต่างๆมีจารึกไว้ในพิพิธภัณฑ์เล็กๆบริเวณรอบฐานเจดีย์ ประเพณีการสร้างองค์เจดีย์ด้วยทองเริ่มจากพระนางเซนซอบู ผู้ซึ่งถวายทองคำตามน้ำหนักตัวเพื่อสร้างองค์เจดีย์ และพระราชวงศ์องค์ต่อๆมาก็ยึดถือประเพณีเดียวกัน คุยกันได้ซักพักก็ลาคุณลุงไปต่อ เพิ่งมารู้ตอนหลังว่าคุณลุงเป็นไกด์เก่า ถึงว่าทำไมรู้เยอะจัง … ท่านแนะนำให้ไปตรงลานอธิษฐานตรงมุมทิศเหนือ-ตะวันตก แต่ขณะนั้นรู้สึกเหมือนแดดทั่วโลกได้มารวมตัวกันอยู่ที่นี่แล้ว เราจึงได้แต่ยืนมองอยู่ในร่มห่างๆและวิ่งไปยังจุดต่อไป สุดท้ายก่อนกลับแวะไปชมอนุสรณ์การประท้วงของนักศึกษาชาวพม่า ที่ชาวอังกฤษ (สมัยเป็นเมืองขึ้น) ไม่เคารพประเพณีการถอดรองเท้าเข้าวัด โดยมีพระผู้นำนามว่า อู วิสาระ ได้อดข้าวประท้วงจนเสียชีวิต … พวกเราก้มดูฝ่าเท้าตัวเองถึงจะเท้าพองไปบ้าง แต่ก็รู้สึกแอบภูมิใจที่อย่างน้อยเราก็เป็นส่วนหนึ่งของการรักษาประเพณีดั้งเดิม

เรื่อง : ลามูจัง